ပါတီစုံစနစ္
(Multi-Partism)
ကမၻာ့ဒီမုိကေရစီ နုိင္ငံအမ်ားစုသည္ ပါတီစုံစနစ္ကို က်င့္သုံးလ်က္ရွိၾကသည္။ စင္စစ္ နွစ္ပါတီစနစ္ဟု ဆုိေနၾကေသာ အေမရိကန္၊ ျဗိတိန္ နုိင္ငံမ်ားသည္ပင္ ပါတီစုံစနစ္ နုိင္ငံမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ ဆုိေသာ္ ပါတီစုံဖြဲ႔စည္းခြင့္ကို ခြင့္ျပဳထားသကဲ့သုိ႔ ပါတီငယ္မ်ား ဖြဲ႔စည္းေပၚေပါက္ ေနၾကျခင္းျဖစ္သည္။ စစ္တမ္းတခုအရ ၁၉၇၉ ခုနွစ္ ျဗိတိန္နုိင္ငံ အေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲတြင္ လစ္ဘရယ္ပါတီသည္ တနုိ္င္ငံလုံး မဲဆႏၵ (၁၃.၈) ရာႏႈန္းရျပီး အမတ္ေနရာ (၁၁) ေနရာအႏုိင္ရခဲ့ေသာ္လည္း ျဗိတိန္နုိင္ငံေရးတြင္ အေရးပါမႈမရွိဘဲ ျဖစ္ေနသည္။ ထုိက့ဲသို႔ပင္ အနည္းအက်ဥ္း အနုိင္ရေသာ ပါတီမ်ားနွင့္ အမတ္ေနရာ လုံး၀မေရေသာ ပါတီမ်ား အပါအ၀င္ဆုိလွ်င္ ျဗိတိန္နုိင္ငံတြင္ ပါတီ(၁၀) ခုရွိသည္။ ျဗိတိန္နုိင္ငံ၏ နုိင္ငံေရး ေစ်းကြက္ကို ပါတီၾကီးနွစ္ခုတည္းက အပိုင္စီးေနရာယူထားျခင္းကို အေၾကာင္းျပဳ၍သာ နွစ္ပါတီစနစ္ဟု ေခၚၾကျခင္းျဖစ္သည္။ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုတြင္လည္း ထုိ႔အတူပင္ျဖစ္သည္။ ျဗိတိန္နွင့္ ကြာျခားေသာ အခ်က္မွာ ရီပါဘရစ္ကန္နွင့္ ဒီမုိကရက္ပါတီၾကီး နွစ္ခုမွလြဲလွ်င္ အေမရိကန္ နုိင္ငံတြင္ အျခားပါတီငယ္မ်ား လုံး၀ မတုိးနုိင္ျခင္းျဖစ္သည္။ သုိ႔ေသာ္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုတြင္လည္း အျခားေသာ ပါတီငယ္မ်ား ရွိေနသျဖင့္ အနွစ္သာရအားျဖင့္ ပါတီစုံစနစ္ျဖစ္ျပီ လက္ေတြ႔အားျဖင့္  နွစ္ပါတီစနစ္ျဖစ္သည္။ ပါတီစုံစနစ္ကို လမး္ဖြင့္ထားျပီး လက္ေတြ႔တြင္ နွစ္ပါတီစနစ္ျဖစ္လာေသာ ျဗိတိန္နွင့္ အေမရိကန္ နုိင္ငံတုိ႔သည္ ထုိသုိ႔ျဖစ္နုိင္ ျခင္းကို အေထာက္အကူျဖစ္ေစသည့္ နုိင္ငံေရးေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ (Political Culture) ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ထုိသုိ႔ေသာ  နုိင္ငံေရး ေက်ာ္ေထာက္ ေနာက္ခံ သည္ နုိင္ငံအားလုံးတြင္ တေျပးညီ တူညီေနသည္ကား မဟုတ္ပါ။ ကြဲျပားျခားနားေသာ လူမ်ိဳးမ်ား စုေပါငး္ေနထုိင္မႈ၊ ဘာသာစုံစုေပါင္းေနထုိင္မႈ၊ နုိင္ငံနွင့္ နုိင္ငံအတြင္း စုေပါင္းေနထုိင္သူတုိ႔၏ ေနာက္ခံသမုိင္းေၾကာင္း ကြဲျပားမႈတုိ႔ေၾကာင့္ နုိင္ငံေရးနယ္ပယ္ကို လႊမ္းမုိးသည့္ နုိင္ငံေရး ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ ကြဲျပားျခားနားစြာ ျဖစ္ေပၚရသည္။ ထုိသုိ႔ေသာ နုိင္ငံေရး ေက်ာေထာက္ ေနာက္ခံ ေၾကာင့္လည္း ပါတီစုံစနစ္ ျဖစ္ေပၚေရးကို မ်ားစြာ တြန္းအားေပးလ်က္ရွိသည္ ကိုေတြ႔ရသည္။

အိႏိၵယနုိင္ငံ၏ နုိင္ငံေရး ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံသည္ ျဗိတိန္ ၊အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုတုိ႔နွင့္ ျခားနား ပါသည္။ အိႏိၵယနုိင္ငံတြင္ ဘာသာစကားအရ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဘာသာေရးအရ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ နုိင္ငံေရး သက္၀င္ယုံၾကည္မႈအရ ေသာလည္းေကာင္း ကြဲျပားျခားနားေသာ လူမ်ိဳးမ်ား စုေပါင္းေနထုိင္လ်က္ ရွိၾကသည္။ ထုိအေျခအေနသည္ အိႏၵိယနုိင္ငံတြင္ ပါတီစုံစနစ္ ျဖစ္ေပၚေရးအတြက္ အေၾကာင္းတရား ျဖစ္လာသည္။ အိႏိၵယနုိင္ငံ၏ ဗဟိုအဆင့္ ဥပေဒျပဳ လႊတ္ေတာ္တြင္ ပါတီေပါင္း (၃၀) ေက်ာ္ ကိုယ္စားျပဳ ပါ၀င္လ်က္ရွိၾကသည္။ ေဒသႏၱရာအဆင့္တြင္ မူပါတီေပါင္း (၆၀) ေက်ာ္ နုိင္ငံေရးနယ္ပယ္တြင္ ရပ္တည္လ်က္ ရွိသည္။ ထုိမွ် မ်ားျပားေသာ အိႏိၵယ ပါတီမ်ားသည္ လူမ်ိဳးကိုေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေဒသႏၱ အုပ္စုမ်ားကို ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ကြဲျပားျခားနားေသာ နုိင္ငံေရး အေတြးအေခၚမ်ားကို ေသာ္လည္းေကာင္း အေျခခံထား ၾကသည္။

ျမန္မာနုိင္ငံတြင္ နုိင္ငံေတာ္ျငိမ္၀ပ္ပိျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရး အဖြဲ႔လက္ထက္၌ နုိင္ငံေရးပါတီ ေျမာက္မ်ားစြာ ဖြဲ႔စည္းေပၚေပါက္လာျခင္းသည္ နုိင္ငံေရးေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ၏ ထင္ဟပ္မႈ မ်ားျဖစ္သည္။ ထုိပါတီမ်ားထဲတြင္ တုိင္းရင္းသားလူမ်ိဳး အေျခခံနုိင္ငံေရးပါတီမ်ားသည္ ျမန္မာ့နုိင္ငံေရး ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ ထဲမွ တုိင္းရင္းသား လူမ်ိဳးမ်ား ေရာျပြမ္းေနထုိင္မႈကို ထင္ဟပ္ပါသည္။အခ်ိဳ႕ေသာ နုိင္ငံေရးပါတီမ်ားသည္ နုိင္ငံေရး အယူ၀ါဒကို ထင္ဟပ္ပါသည္။ သုိ႔ေသာ္ နုိင္ငံေတာ္ ျငိမ္၀ပ္ပိျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရးလက္ထက္၌ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ နုိင္ငံေရးပါတီ အမ်ားစုၾကီးမွာ ဒီမုိကေရစီနွင့္ လူ႔အခြင့္အေရး ဆုိင္းဘုတ္မ်ားတတ္ကာ ေပၚေပါက္လာရျခငး္မွာ ျမန္မာစစ္အာဏာရွင္မ်ား၏ ဖိနွိပ္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚရေသာ စိတ္ခံစားမႈ(Emotion) မွ တိမ္းညြတ္မႈ (Propensity) ကို ထင္ဟပ္ေသာ နုိင္ငံေရး ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။
ဂ်ာမဏီ၊ ဆီြဒင္ကဲ့သုိ႔ေသာ နုိင္ငံမ်ားတြင္ ပါတီစုံစနစ္ ေပၚထြန္းရန္အတြက္ တြန္းအားေပးေသာ နုိင္ငံေရး ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံမွာ အိႏၵိယ ျမန္မာကဲ့သုိ႔ေသာ နုိင္ငံမ်ားနွင့္မတူ ျခားနားေနျပန္သည္။ ထုိနုိင္ငံမ်ားတြင္ လူမ်ိဳးေရးႏွင့္ ဘာသာေရးအရ ကြဲျပားျခားနားမႈ မရွိၾကဘဲ အမ်ားအားျဖင့္ နုိင္ငံေရး အေတြးအေခၚကိုသာ အေျချပဳ၍ နုိင္ငံေရးပါတီမ်ား ဖြဲ႔စည္းေပၚေပါက္လာၾကသည္။
နွစ္ပါတီစနစ္တြင္ ရရွိခံစားနုိ္င္ေသာ အက်ိဳးေက်းဇူးမ်ားသည္ ပါတီစုံစနစ္တြင္ ရရွိနုိင္ရန္ မလြယ္ျခင္း ေၾကာင့္ အခ်ိဳ႕က ပါတီစုံစနစ္ကို ေ၀ဖန္မႈမ်ားရွိၾကသည္။ သို႔ရာတြင္ အထက္၌ တင္ျပခဲ့သည့္ အတုိင္း ပါတီစုံစနစ္သည္ နုိင္ငံေရး လုိအပ္ခ်က္အရသာ ျဖစ္ေပၚလာရသျဖင့္ အားနည္းခ်က္ကို ေထာက္ျပရံုမွ်ျဖင့္ ထုိစနစ္ကို က်င့္သုံးရန္ ျငင္းဆန္နုိင္မည္ မဟုတ္ပါ။ ပါတီစုံစနစ္ က်င့္သုံးရန္ေတာင္းဆုိ ေနေသာနုိင္ငံ တခုတြင္ မက်င့္သုံးရဟု တားျမစ္ပိတ္ပင္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚမည့္ ေနာက္ဆက္တြဲ  အက်ိဳးအျပစ္မ်ားက ထုိစနစ္ က်င့္သုံးျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚမည့္ အက်ိဳးအျပစ္ထက္ ပုိ၍ ၾကီးမားေပလိမ့္မည္။

ပါတီစုံစနစ္ က်င့္သုံးေသာ နုိ္င္ငံတုိင္းတြင္ ဒီမုိကေရစီ မတည္မျငိမ္မႈမ်ား ရင္ဆုိင္ရမည္ဟူ၍ကား မေျပာနုိင္ပါ။ ဆြစ္ဇာလန္၊ ဆီြဒင္၊ ဂ်ာမဏီကဲ့သုိ႔ေသာ နု္ိင္ငံမ်ားသည္ ပါတီစုံစနစ္ကို ေအာင္ေအာင္ ျမင္ျမင္ က်င့္သုံးေနေသာ နုိင္ငံမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ပါတီစုံစနစ္ ေအာင္ျမင္ေရး၊ မေအာင္ျမင္ေရးသည္ ထုိနုိင္ငံတြင္ရွိေသာ ျပည္သူမ်ား၏ ဒီမုိကေရစီ အခြင့္အေရး က်င့္သုံးမႈ တည္ျငိမ္ျခင္း၊ မတည္ျငိမ္ျခင္း အေပၚတြင္လည္း မူတည္ပါသည္။ တဖန္ ျပည္သူမ်ား၏ ဒီမုိကေရစီ အခြင့္အေရး က်င့္သုံးမႈ တည္ျငိမ္မႈရွိေရး ဆုိသည္မွာလည္း ေန႔ခ်င္းညခ်င္း အလွ်င္အျမန္ ရရွိနုိ္င္ေသာ အေျခအေနမိ်ဳး မဟုတ္ေပ။ ျပည္သူမ်ားအေနျဖင့္ နွစ္ရွည္လမ်ား လြတ္လပ္မႈ အခြင့္အေရးကို က်င့္သုံးျပီမွ တည္ျငိမ္လာျခင္း ျဖစ္သည္။ လြတ္လပ္မႈ အခြင့္အေရး သက္သက္ ဦးတည္ျခင္းသည္ အပ်က္သေဘာ လြတ္လပ္မႈ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ထုိအခြင့္အေရးကို နွစ္ရွည္လမ်ား ျပည္သူမ်ား က်င့္သုံးျပီးေသာအခါ အလုိအေလ်ာက္ သိလာၾကသည္။ ထုိအခါ အျပဳသေဘာ လြတ္လပ္မႈကို ျပည္သူမ်ား လက္ခံေဖာ္ထုတ္ က်င့္သုံးလာၾကသည္။ အျပဳသေဘာ လြတ္လပ္မႈကို ျပည္သူမာ်း လက္ခံက်င့္သုံးနုိင္ပါမွ တည္ျငိမ္ေသာ ဒီမုိကေရစီ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကို ေဖာ္ေဆာင္နုိင္မည္ျဖစ္သည္။ ထုိအေျခအေနသို႔ ေရာက္ေသာ အခါ ပါတီစုံစနစ္သည္ တည္ျငိမ္ေသာ ဒီမုိကေရစီ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကို ထိခုိက္ေစမည္ မဟုတ္ေပ။
ပါတီစုံစနစ္၊ ဒီမုိကေရစီစနစ္ က်င့္သုံးရန္ လုိအပ္လာရျခင္း အေၾကာင္းအရင္းမ်ားထဲ ထုိစနစ္အရ ေပၚေပါက္လာေသာ နုိင္ငံေရးပါတီထံမ်ားသို႔ နုိင္ငံတခုလုံးရွိ အာဏာမ်ား မွ်တသင့္သင့္ ေလွ်ာက္ပတ္စြာ ျဖန႔္က်က္ထားရန္ လုိအပ္ခ်က္ေၾကာင့္လည္း ျဖစ္သည္။ အထူးသျဖင့္ ဗဟု၀ုဒ္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ားအတြက္ ထုိလုိအပ္ခ်က္မွာ ပို၍ သိသာေနသည္။ ဒီမုိကေရစီ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္သည္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းအတြင္ အာဏာမ်ားကို ခြဲေ၀အုပ္ခ်ဳပ္ျခငး္ျဖစ္ရာ ထုိသုိ႔အာဏာခြဲေ၀မႈသည္ နုိင္ငံေရးပါတီမ်ား နုိင္ငံေရးတြင္ ၀င္ေရာက္ယွဥ္ျပိဳင္ျခင္းနွင့္လည္း သက္ဆုိင္ေနသည္။ ပါတီတခုတည္းက အင္းအားေကာင္းျပီး နုိင္ငံေရးကို လက္၀ါးၾကီးအုပ္ထားျခင္းသည္ ပါတီစုံအမည္ခံ တပါတီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ ျဖစ္လာနုိ္င္သည္။ အာဏာရ ပါတီတခုက အလြန္အကၽြံ အျပတ္အသက္ မဲအမ်ားစု (Extreme Majority) ျဖင့္ အနုိင္ရျခင္းမ်ိဳးသည္ နွစ္ရွည္ လမ်ား ျဖစ္ေနပါက တပါတီ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ ျဖစ္လာနုိင္ျပီး ဒီမုိကေရစီ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကုိ ထိခုိက္ေစနုိင္သည္။ ထုိသုိ႔ မျဖစ္ေစရန္ အနုိင္ပါတီ ျဖင့္လင့္ကစား အျပတ္အသက္ အလြန္အကၽြံ အနုိင္ရျခင္းမ်ိဳးထက္ အစုိးရဖြ႕ဲနုိင္ေသာ မဲမွ်ကိုသာ အနုိင္ရေစျပီး အတုိက္အခံပါတီမ်ားလည္း အင္အား ေကာင္းစြာျဖင့္ ရပ္တည္ခြင့္ရေအာင္ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္အရ ပါတီတခုတည္း၏ လက္ထဲတြင္ အျပတ္အသတ္ တည္ရွိေနပါက အာဏာရပါတီမွသည္ အာဏာရွင္ပါတီအျဖစ္ ဦးတည္သြားနုိင္ျပီး အတုိက္အခံက အင္အားေကာင္းေနလွ်င္ ထုိသုိ႔ျဖစ္ျခင္းမ်ိဳးမွ ကာကြယ္နုိင္သည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ အတိုက္အခံ ပါတီမ်ားကိုပါ အာဏာရွိေစမည့္ ပါတီစနစ္ ေဖာ္ေဆာင္နုိင္ပါက ခုိင္မာေသာ ဒီမုိကေရစီစနစ္ကို ရေစနုိင္မည္။

ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံစနစ္
(Electioral System)
ႏွစ္ပါတီစနစ္ သုိ႔မဟုတ္ ပါတီစုံစနစ္က်င့္သုံးျခင္းႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာ အေၾကာင္းျခင္းရာ တခုမွာ ပါလီမန္ အေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲတြင္ က်င့္သုံးေသာ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္ျဖစ္သည္။ က်င့္သုံးေသာ ပါတီစနစ္နွင့္ လုိက္ေလ်ာညီေထြျဖစ္မည့္ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံစနစ္ကို ေရြးခ်ယ္က်င့္သုံးၾကသည္။ နွစ္ပါတီစနစ္ကို က်င့္သုံးၾကသည္။ နွစ္ပါတီစနစ္ကို က်င့္သုံးေသာ အေမရိကန္၊ ျဗိတိန္နုိင္ငံမ်ားတြင္ က်င့္သုံးၾကေသာ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္သည္ ပါတီစုံစနစ္ က်င့္သုံးေသာ ဥေရာပနုိင္ငံ အေတာ္ မ်ားမ်ားတြင္ ေတြ႔ရေသာ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္နွင့္ ျခားနားပါသည္။ အျပန္အလွန္ သေဘာဆန္ဆန္ပင္ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္ကလည္း နွစ္ပါတီစနစ္ သုိ႔မဟုတ္ ပါတီစုံစနစ္ က်င့္သုံးေရးကို ျပဌာန္းေပးတတ္ ပါသည္။ ဥပမာ-ျဗိတိန္နုိင္ငံတြင္ လက္ရွိက်င့္သုံးေနေသာ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္ကို ဘယ္လ္ဂ်ီယံ၊ ဆြစ္ဇာလန္ ၊ ဂ်ာမဏီ နုိင္ငံတုိ႔တြင္ က်င့္သုံးေသာ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္သုိ႔ ေျပာင္းလုိက္ပါက ျဗိတိန္ကို ပါတီစုံစနစ္ က်င့္သုံးေသာ နုိင္ငံအျဖစ္ေသခ်ာေပါက္ ရည္ညႊန္းရေပလိမ့္မည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ပါတီစနစ္က်င့္သုံးျခင္း နွင့္အတူ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္အေၾကာင္းကို ေလ့လာရန္ လုိအပ္ပါသည္။

ကမၻာ့နုိင္ငံမ်ားတြင္ က်င့္သုံးေနေသာ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ပုံ စနစ္ကို အၾကမ္းဖ်ဥ္းအားျဖင့္ ႏွစ္မ်ိဳး ခြဲထားသည္။ ၄င္းတုိ႔မွာ မဲအမ်ားစုစနစ္ (Majority System)နွင့္ အခ်ိဳးက် ကုိယ္စားျပဳစနစ္ (Propotional Representation) တုိ႔ ျဖစ္သည္။ သုိ႔ရာတြင္ လက္ေတြ႔ က်င့္သုံးရာ၌ အမ်ားအားျဖင့္ ထုိနွစ္မ်ိဳးမွ ဆင့္ပြားလာေသာ စနစ္မ်ားကိုလည္း အသုံးျပဳၾကသည္ကို ေတြ႔ရသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ထုိနွစ္မ်ိဳးစီးအေၾကာင္းကို ေလ့လာျခင္းနွင့္အတူ ဆင့္ပြားစနစ္မ်ား အေၾကာင္းကိုပါ ယွဥ္တြဲ ေလ့လာသင့္ေပသည္။

ဆက္လက္ေဖၚျပသြားပါမည္။
ABSDF မွထုတ္ေ၀ေသာ ဒီမိုကေရစီ ေလ့လာေရးစာစဥ္မွ ကူးယူေဖၚျပပါသည္။